Bruine kiezelalg herkennen en verwijderen

💬 Dit artikel bevat affiliatelinks. Koop je via zo'n link iets, dan ontvangen wij een kleine commissie — voor jou verandert de prijs niets. Lees meer.

Je hebt je aquarium net opgezet, alles staat strak, en na een paar weken ligt er ineens een bruin, stoffig laagje over je ruiten, planten en substraat. Veeg je eraan, dan dwarrelt het in een wolkje op en zakt het langzaam terug. Geen paniek: dit is kiezelalg, oftewel diatomeeën, en het is een van de meest voorkomende — en best onschuldige — verschijnselen in een nieuwe bak.

Wat is kiezelalg precies?

Kiezelalg bestaat uit eencellige microalgen die diatomeeën heten. Ze bouwen een celwand van silicaat (kiezelzuur) — vandaar de naam. Je herkent ze meestal aan:

• een bruin tot bruingeel, stoffig of poederachtig laagje;
• het zit op glas, bladeren, hardscape en substraat, vaak overal tegelijk;
• het veegt makkelijk weg en dwarrelt op als fijn stof (geen draden, geen plukjes, geen slijmerige vellen);
• het verschijnt vooral in de eerste weken na het opstarten.

Verwar het niet met andere algen. Lange groene draden om je vinger zijn draadalg, grijszwarte plukjes op bladranden zijn baardalg, en een gladde, muffe laag is blauwalg. Kiezelalg is droger, bruiner en losser dan dat alles.

Waarom krijg je bruine kiezelalg?

In de meeste gevallen is het antwoord simpel: je bak is aan het inrijden. In de opstartfase is er nog geen stabiel evenwicht van bacteriën en planten, en juist dan hebben diatomeeën vrij spel.

De belangrijkste factoren:

1. Silicaat als bouwstof. Diatomeeën hebben silicaat nodig. Dat kan via bronwater en nieuw substraat in de bak komen; hoeveel verschilt per situatie.
2. De opstartfase zelf. Zolang de stikstofcyclus zich nog vormt en je planten nog niet hard groeien, is er ruimte voor pionierorganismen als kiezelalg.
3. Relatief weinig licht. Diatomeeën doen het juist goed bij wat zwakkere of kortere verlichting — een van de redenen dat ze in een nieuwe bak met voorzichtig lichtschema vaak opduiken.

Meet bij een nieuwe bak vooral je ammoniak en nitriet: zie je die nog, dan zit je gewoon midden in het inrijden en is de kiezelalg een logisch bijverschijnsel.

Stap voor stap: zo pak je het aan

Stap 1 — Wegvegen en wegzuigen

Veeg de bruine aanslag van het glas met een ruiten- of magneetschraper, en poets de zichtbare bladeren voorzichtig schoon. Zuig daarna het opgewervelde stof en het laagje op het substraat weg met een slangetje, het liefst gecombineerd met je gewone waterwissel. Zo haal je in één beweging losgewerkte diatomeeën en een deel van het opgeloste silicaat uit de bak.

Stap 2 — Volg de rijping van de bak

Overhaast niets. Kiezelalg in een nieuwe bak neemt vaak af als het systeem rijpt, maar daar staat geen vaste termijn voor. Meet ammoniak en nitriet, houd je onderhoud voorspelbaar en voeg pas dieren toe wanneer de stikstofcyclus aantoonbaar stabiel is.

Stap 3 — Koop geen dier als snelle oplossing

Voeg geen vis, slak of garnaal toe alleen om een jonge bak schoon te maken. Elk dier heeft eigen huisvestings- en groepsbehoeften. Een bestaande, geschikte groep Otocinclus kan in een biologisch rijpe bak zachte aanslag grazen, maar deze vissen horen niet in een nieuwe bak en worden niet per stuk gehouden. Lees eerst de volledige Otocinclus-verzorgingscheck.

Stap 4 — Voorwaarden voor je planten verbeteren

Hoe sneller je planten aanslaan, hoe sneller ze de kiezelalg verdringen. Zorg voor voldoende, stabiel licht en een lichte basisbemesting zodra de bak loopt. Een bak vol gezond groeiende planten is de beste verzekering tegen elke alg.

Wat als het in een gevestigde bak blijft terugkomen?

Houdt de bruine aanslag aan in een bak die al maanden draait, dan is het meestal geen opstartverschijnsel meer maar een aanhoudende silicaatbron. Kijk dan naar:

• Silicaat uit het kraanwater. Sommige leidingwater in NL en BE bevat relatief veel kiezelzuur. Een test geeft uitsluitsel; een omgekeerde-osmose (RO) installatie of een silicaatverwijderaar in het filter kan helpen.
• Vers zand of substraat dat nog silicaat afgeeft. Dat ebt na verloop van tijd weg.
• Te weinig licht. Diatomeeën winnen het van planten bij zwak licht. Iets meer of langer licht (mits je CO2 en bemesting meegroeien) laat de planten weer overheersen.

Wat je beter níet doet

• Niet meteen naar een algenmiddel grijpen. In een jonge bak is dat overbodig en schaadt het je opbouwende bacterieleven.
• Niet het hele substraat omwoelen of grondig schoonmaken — je verstoort daarmee de inrijdende biologie en lost niets blijvends op.
• Niet je licht volledig wegdraaien. Diatomeeën houden juist van weinig licht; dimmen helpt je planten niet en de kiezelalg wel.

Kort samengevat: bruine kiezelalg komt vaak voor tijdens het inrijden. Begin met herkennen, vegen, afzuigen en meten; koop geen dier als schoonmaakmiddel. Wil je weten wat er tijdens het inrijden gebeurt, lees dan aquarium inrijden.

Bronnen en controle

• OATA — How to set up and look after a freshwater aquarium
• RSPCA — Creating a suitable environment for fish
• LICG — Huisdierenbijsluiter harnasmeervallen (pdf)